Lepistes bakımı ve üretimi: baştan sona rehber

Lepistes (Poecilia reticulata), Türkiye'de akvaryum hobisine en çok insanı sokmuş balıktır. Ucuz, renkli, dayanıklı ve kolay üreyen bir tür — ama "kolay" demek "ilgisiz bırakılabilir" demek değil.

Bu rehber lepistesin bakımını, üretimini ve en çok yapılan hataları kapsıyor.

Neden lepistes?

• Dayanıklı. Geniş bir sıcaklık ve su sertliği aralığında yaşar.
• Renkli. Erkekler kuyruk ve renk bakımından şaşırtıcı çeşitlilikte.
• Kolay ürer. Canlı doğurur; yumurta bakımı, kuluçka derdi yok.
• Ucuz ve bulunur. Hata yaparsan pahalı bir ders olmuyor.
• Barışçıl. Çoğu topluluk tankına uyar.

Su değerleri

| Değer | Aralık | | --- | --- | | Sıcaklık | 22-28 °C (ideal 24-26) | | pH | 6.8-8.0 | | Sertlik | Orta-sert su sever | | Amonyak / nitrit | 0 | | Nitrat | 40 mg/L altı |

Lepistesin sevdiği su, Türkiye'nin çoğu şehrindeki musluk suyuna yakındır. pH'ı düşürmeye çalışmana gerek yok — hatta sert suda daha iyi ederler.

Tek şart: su düzenleyici kullan. Klor ve kloramin lepistesi de öldürür.

Kaç tane, hangi oranda?

En sık yapılan hata burada. Doğru oran 1 erkeğe 2-3 dişi.

Erkek lepistes sürekli kur yapar. Dişi sayısı azsa aynı dişiyi yormaktan hastalandırırlar; dişi köşeye kaçar, yem yiyemez, bağışıklığı düşer.

Üremesini istemiyorsan üçüncü bir yol var: hepsi erkek tut. Erkekler zaten daha renkli ve dişi olmayınca rekabet de azalır. Bu durumda en az 5-6 birey olsun; az sayıda erkek varsa baskın olan diğerlerini sıkıştırır.

Tank hacmi: 5-6 lepistes için en az 40 litre. Üretim yapacaksan 60 litre ve üstü rahat ettirir.

Beslenme

Kaliteli bir pul yem temel besindir. Haftada 2-3 kez çeşitlendir:

• Dondurulmuş ya da canlı artemia
• Kan kurdu (ölçülü — yağlı bir besin)
• Haşlanmış, ezilmiş ıspanak/bezelye (bitkisel lif sindirime iyi geliyor)

Günde bir ya da iki kez, iki dakikada bitirecekleri kadar. Fazla yem lepistes tanklarında en sık yapılan hatadır; tabanda kalan yem çürüyüp suyu bozar.

Üretim

Dişi gebe mi, nasıl anlarım?

Üç işaret:

1. Gravid spot koyulaşır. Anüs bölgesindeki koyu leke belirginleşir; ileri evrede içinde yavru gözleri seçilebilir.
2. Karın köşelenir. Yuvarlak şişkinlik gider, karın kare bir hat alır.
3. Davranış değişir. Yemden kesilir, ısıtıcı arkası gibi tenha bir yere çekilir.

Gebelik yaklaşık 28 gün sürer.

Dişi lepistes bir çiftleşmeden sonra spermi aylarca saklayabilir. Erkeği ayırdıktan sonra 3-4 kez daha doğurabilir — "erkek yok ama yine doğurdu" şaşkınlığının sebebi budur.

Yavruları nasıl kurtarırım?

Lepistesler kendi yavrularını yer. Üç yöntem, en iyisinden en kötüsüne:

1. Yoğun bitki (en pratik). Ana tanka bol miktarda yüzen bitki ve java moss koy. Yavrular oraya saklanır; ciddi bir kısmı kurtulur. Dişiyi strese sokmaz, ek tank gerektirmez.

2. Doğum öncesi ayırma. Dişiyi doğuma yakın 15-20 litrelik ayrı bir tanka al, doğumdan sonra dişiyi geri çıkar. Yavruyu değil anneyi taşımak daha az zarar verir.

3. Doğum kutusu (en kötüsü). O küçük plastik hazneler dişiyi çok strese sokar; erken doğum ve ölü yavru sık görülür. Zorunda kalmadıkça kullanma.

Yavru bakımı

Yavrular doğduklarında yem yiyebilecek durumdadır, yalnızca parça boyutu küçük olmalı:

• Toz yem: normal pul yemi iki kaşık arasında ez. Bedava ve işe yarar.
• Yumurta sarısı suyu: haşlanmış sarıyı suyla ezip birkaç damla ver. Çok besleyici ama suyu hızla kirletir.
• Canlı artemia: en iyisi. Yavrular gözle görülür daha hızlı büyür, renkleri daha koyu gelir.

Günde 3-4 kez az az ver. Küçük tankta fazla yem hemen suyu bozar; günlük küçük su değişimi şart.

Yavrular 2-3 ayda cinsiyet ayrımı yapılabilir hâle gelir; erkeklerde anal yüzgeç uzayıp gonopodium'a dönüşür.

Renk seçimi yapıyorsan

Belirli bir hattı korumak istiyorsan rastgele üreme işe yaramaz:

• Erkek ve dişiyi ayrı tanklarda büyüt, cinsiyet ayrımı yapılır yapılmaz ayır.
• Sadece istediğin özelliği taşıyan bireyleri çiftleştir.
• Her nesilde en iyi 2-3 erkeği seç, gerisini ayır.
• Kayıt tut — hangi çiftten hangi nesil çıktı.

En sık yapılan beş hata

1. Erkek fazlalığı. Dişiler yorulur ve hastalanır.
2. Fazla yem. Suyu bozan bir numaralı sebep.
3. Kalabalık. Lepistes çok ürer; 3 ay sonra tank taşar. Fazlasını dağıtmayı ya da satmayı baştan planla.
4. Akrabalı üretimi sürdürmek. Birkaç nesil sonra renk soluklaşır, deformasyon ve cılızlık başlar. Dışarıdan yeni kan kat.
5. Ani su değişimi. Sıcaklık farkı olan suyu bir anda dökmek şok yaratır.

Fazla yavruyu ne yapmalı?

Bir çift lepistes birkaç ay içinde onlarca yavru üretir. Planın olmalı:

• Yerel hobicilere ver ya da sat
• Pet shop'lar bazen alıyor (fiyat düşük olur)
• Doğaya asla bırakma — lepistes birçok bölgede istilacı bir türdür ve yerel ekosisteme zarar verir

Lepistes hattın, su değerlerin ya da yavru bakımıyla ilgili takıldığın nokta varsa Üretim & Yavru Bakımı kategorisinde sorabilirsin. Lepistes alıp satmak için lepistes ilanlarına bakabilirsin.